Ulica Józefa Lewartowskiego w Warszawie

Nazwa

Ulica, o której mowa, nosi imię Józefa Lewartowskiego, który był aktywnym polskim politykiem komunistycznym pochodzenia żydowskiego. Lewartowski zyskał uznanie jako jeden z inicjatorów żydowskiego ruchu oporu w warszawskim getcie oraz jako współtwórca i przywódca Bloku Antyfaszystowskiego. Nazwa tej ulicy została przyjęta na mocy uchwały Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 20 marca 1958 roku.

W dniu 9 listopada 2017 roku wojewoda mazowiecki, w ramach procesu dekomunizacji, w trybie zarządzenia zastępczego, nadał ulicy nazwę, która miała upamiętniać Marka Edelmana. Jednak decyzja ta nie trwała długo. 28 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zarządzenie wojewody mazowieckiego dotyczące zmiany nazwy.

Co więcej, 7 grudnia tego samego roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, którą wniósł wojewoda w tej kwestii. Obecnie, ulica pozostaje związana z postacią Józefa Lewartowskiego i jego wkładem w historię Polski.

Historia

W 1873 roku powstała ulica, znajdująca się pomiędzy dziś znanymi ulicami Druckiego-Lubeckiego oraz Dziką, w jej wcześniejszym kursie. Początkowo nosiła nazwę Wołyńskiej, z racji bliskości gmachu Koszar Artylerii Koronnej, który od dziewiętnastego wieku określano jako Koszary Wołyńskie.

W przededniu II wojny światowej na tej ulicy mieszkała głównie biedota żydowska. Od listopada 1940 roku do momentu likwidacji dzielnicy, ulica ta znajdowała się w obrębie warszawskiego getta. W dniach od 6 do 11 września 1942 roku, podczas tragicznej akcji deportacyjnej, zgromadzono w obozie pomiędzy ulicami: Smoczą, Gęsią, Zamenhofa, Szczęśliwą, a także placem Parysowskim około 100 tysięcy mieszkańców getta, co określano mianem „kocioł na Miłej” lub „kocioł na Niskiej”. W wyniku brutalnej selekcji, 32 tysiące osób uzyskało „numerki na życie” i mogło pozostać w getcie, 2,6 tysiąca zostało zastrzelonych, natomiast więcej niż 54 tysiące wywieziono do obozu zagłady w Treblince.

Po powstaniu w warszawskim getcie, cała zabudowa ulicy została zniszczona przez Niemców. Prace nad odbudową Muranowa doprowadziły do tego, że długość ulicy zwiększyła się dwukrotnie. W wyniku tych działań ulica została wydłużona w kierunku wschodnim od dawnego przebiegu ulicy Zamenhofa, zaś następnie w kierunku północno-wschodnim, aż do ulicy Stawki.

Ważniejsze obiekty

Ulica Józefa Lewartowskiego w Warszawie jest miejscem, w którym znajduje się wiele istotnych obiektów, które odgrywają ważną rolę w historii oraz kulturze miasta.

• Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 32 im. Małego Powstańca (nr 2),
• Pomnik Szmula Zygielbojma (nr 6, od strony ul. Zamenhofa),
• Centralna Komisja Egzaminacyjna,
• Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów w Warszawie,
• Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki (nr 17),
• Muzeum Historii Żydów Polskich Polin,
• Pomnik Willy’ego Brandta.

Przypisy