Henryk Berlewi

Życiorys

Henryk Berlewi, syn Izraela i Heleny ze Szrajberów, studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych w latach 1904–1909. Następnie kontynuował edukację w Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii od 1909 do 1910 roku, a także w prestiżowych paryskich instytucjach jak École des Beaux-Arts i École des Arts Décoratifs w latach 1911–1912. Po powrocie do Polski w 1913 roku, rozpoczął trzyletnie studia w warszawskiej Szkole Rysunkowej pod okiem Jana Kauzika.

W latach 1918–1922 w jego twórczości malarskiej i graficznej można zauważyć dużą inspirację kulturą żydowską. Berlewi był istotną postacią w artystycznych, literackich i teatralnych kręgach żydowskich, współpracując z Wilner Trupe oraz będąc czołowym twórcą grupy artystycznej Chaliastre. Dodatkowo, projektował i tworzył prace graficzne dla wydawanego w Warszawie oraz Berlinie żydowskiego czasopisma „Albatros”. Jego twórczość z tego okresu była głęboko osadzona w ekspresjonizmie, a także eksperymentalnej grafice i typografii.

Rok 1921 był przełomowym momentem dla Berlewiego; zaczął zwracać się w stronę sztuki czystej oraz pionierskich nurtów takich jak konstruktywizm i suprematyzm. Przeprowadził się do Berlina, gdzie nawiązał kontakty z osobistościami takimi jak El Lissitzky, Theo van Doesburg, Ludwig Mies van der Rohe, i László Moholy-Nagy. W tym czasie sformułował zasadę mechanofaktury, która została zaprezentowana w Polsce w 1924 roku.

Uznawany za czołowego przedstawiciela awangardowej abstrakcji geometrycznej w Polsce, był również członkiem grupy „Blok”. Wśród jego ważniejszych dzieł można wymienić Mechanofaktura biało-czerwono-czarna, 1924 (Muzeum Sztuki w Łodzi) oraz Kompozycja mechanofakturowa (Muzeum Narodowe w Warszawie).

W 1926 roku Berlewi powrócił do sztuki przedstawiającej, a dwa lata później osiedlił się na stałe w Paryżu. Po 1957 roku, pod wpływem wystawy „Prekursorzy Sztuki Abstrakcyjnej w Polsce”, która miała miejsce w Paryżu, wrócił do abstrakcji. Aktywnie działał na rzecz uznania mechanofaktury jako nurtu prekursorskiego wobec pop artu.

W Elblągu można zobaczyć kompozycję przestrzenną, stworzoną podczas II Biennale Form Przestrzennych w 1967 roku. Jest to kameralna forma, która powstała już po śmierci Berlewiego, nawiązująca do jednej z jego wcześniejszych prac.