Szmul Lehman

Życiorys

Szmul Lehman, urodzony w Warszawie, był pasjonatem folkloru żydowskiego, który zaczął badać już w dzieciństwie. Jego zainteresowania rozkwitły w okresie zaborów, kiedy to rozpoczął gromadzenie oraz analizowanie materiałów głównie w rejonach prowincjonalnych. Przed I wojną światową prowadził badania w różnych żydowskich ośrodkach centralnej Polski. Po przystąpieniu Galicji do Polski, udawał się przez granicę dawnych Austro-Węgier i Rosji, aby zgłębiać różnorodność obyczajów oraz folkloru Żydów rosyjsko-polskich oraz Żydów z Małopolski.

W 1921 roku z jego ręki ukazała się książka zatytułowana Praca i wolność: zbiór pieśni ludowych, a w latach 1926-1933 publikował również Archiwum żydowskiego językoznawstwa, nauki o literaturze i etnologii. Jego praca przyczyniła się do rozwoju wiedzy na temat kultury żydowskiej w Polsce.

Podczas tragicznych wydarzeń II wojny światowej, Szmul Lehman wraz z rodziną trafił do getta warszawskiego, gdzie zamieszkał przy ulicy Orlej. W getcie aktywnie uczestniczył w działalności archiwum Ringelbluma, będąc jednym z jego kluczowych współpracowników. Dzięki zaangażowaniu Żydowskiej Socjalnej Samopomocy, udało mu się uniknąć głodu w trudnych warunkach getta.

Pod koniec 1940 roku lekarze zdiagnozowali u niego raka, co skłoniło go do przekazania sekretarza, który zajął się porządkowaniem jego badań. Szmul prowadził także badania nad zachowaniami Żydów w obliczu wojennej tragedii. W swoich notatkach dokumentował nowe słowa, historie oraz kalambury, które były świadectwem reakcji Żydów na dramatyczne zmiany w ich życiu. Szmul Lehman zmarł 23 września 1941 roku.

Jego ostatnie miejsce spoczynku znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie, niestety jego nagrobek nie przetrwał do naszych czasów.

Choć prace Lehmana były posegregowane przez jego sekretarza, z biegiem lat zaginęły. Emanuel Ringelblum, znany badacz i historyk, wielokrotnie prosił o przekazanie jego dorobku żony oraz syna Lehmana, jednak spadkobiercy podjęli decyzję, by tego nie uczynić. W ten sposób utracono cenny zasób wiedzy i kultury żydowskiej.

Przypisy